Kime güvenileceğine karar verirken, insanlar özel okullara gitmiş ya da Avrupa’da tatil yapmış olanlara kıyasla, daha az parayla büyümüş kişileri tercih etme eğilimindeymiş. Bu bulgu, Amerikan Psikoloji Derneği tarafından yayımlanan bir araştırmaya dayanıyor.
Çalışmanın baş araştırmacısı Psikoloji profesörü Kristin Laurin, “Güven, sağlıklı ilişkiler için hayati öneme sahiptir. Güven olmadan romantik ilişkiler başarısız olabilir, iş yerlerinde sorunlar yaşanabilir ve toplumsal bölünmeler artabilir” diyor. “Peki ama insanları birine güvenmeye sevk eden öncelikli şey nedir?”
Bunu öğrenmek için, araştırmacılar 1.900’den fazla katılımcıyla bir dizi deney gerçekleştirdi. Araştırmada, bir kişinin sosyal sınıfının—çocuklukta ya da şu anki durumunda—yabancılar tarafından ne kadar güvenilir göründüğünü etkileyip etkilemediği incelendi.
Çalışma, Journal of Personality and Social Psychology dergisinde yayımlandı.
Bir deneyde, katılımcılardan bir güven oyunu oynamaları istendi. Katılımcılar, oyunu başka gerçek kişilerle oynadıklarını düşünseler de aslında karşılarındaki sahte profillerdi. Her katılımcı kendi profilini doldurdu ve “gruplarından” gelen diğer profillerin kopyalarını aldı. Bazı sahte profiller, devlet okuluna gitmek veya yarı zamanlı çalışmak gibi daha az parayla büyümüş kişileri tanımlıyordu. Diğerleri ise özel okula gitmek veya Avrupa’da tatil yapmak gibi daha ayrıcalıklı geçmişleri anlatıyordu.
Oyunda, katılımcılar (“güvenenler” olarak adlandırılanlar) ikişer 100 dolarlık hediye kartı çekilişi için 10 çekiliş biletiyle başladılar. Bu biletlerden istedikleri sayıda bileti, gruplarındaki kurgusal oyunculardan birine (“güvenilen” olarak adlandırılanlara) verme seçeneğine sahiptiler. Güvenenlere, güvenilene verilen biletlerin üç katına çıkarılacağı ve güvenilen kişinin bu biletlerden istediği kadarını tekrar güvenene geri verebileceği söylendi.
Çalışma, güveni bir davranış olarak ele aldı — kişinin kendisini diğer oyuncunun insafına bırakması. Katılımcıların başka bir oyuncuya kaç çekiliş bileti aktardığı, o oyuncuya davranışsal olarak ne kadar güvendiklerini gösteriyordu.
Çalışma ayrıca güveni bir beklenti olarak da inceledi — diğer oyuncunun güvenilir olacağına inanmak. Katılımcılara şu soru soruldu:
“Eğer tüm 10 bileti bu kişiye verseniz, onun elinde 30 bilet olur. Sizce kaç tanesini size geri verir?”
Benzer deneylerde araştırmacılar, sahte profilleri güvenilen kişilerin mevcut sosyoekonomik durumlarını yansıtacak şekilde uyarladı ve katılımcılardan diğer oyuncuların ahlakını değerlendirmelerini istedi. İnsanlar, geçmişte ya da şu anda düşük gelirli geçmişe sahip bireylere karşı daha fazla davranışsal güven göstermeye eğilimliydi. Ancak bir oyuncunun gerçekten daha güvenilir olduğuna yalnızca o kişi düşük gelirli bir ailede büyümüşse inandılar.
Prof. Laurin, “Araştırmamız, insanların birinin çocukluğu ile mevcut durumu arasında net bir çizgi çektiğini gösteriyor” diyor. “Genel olarak, düşük gelirli ailelerde büyüyen kişileri daha ahlaklı ve güvenilir olarak gördüler. Hâlen düşük gelirli olan kişilere bazen güveniyormuş gibi davransalar da, bu kişilerin her zaman o güveni yerine getireceklerine inanmadılar.”
Bu bulgular, güvenin önemli olduğu sosyal durumlarda insanların kendilerini nasıl tanıttıkları konusunda stratejik davranmak isteyebileceklerini gösteriyor. “Örneğin, eğer her zaman varlıklı olduysanız, bu geçmişi geri planda bırakıp bugüne odaklanmak isteyebilirsiniz. Öte yandan, eğer maddi açıdan hep zorlandıysanız, mütevazı köklerden geldiğinizi açıkça belirtmek sizin için daha avantajlı olabilir” dedi.
Laurin, araştırmanın özellikle düşük gelirli geçmişe sahip kişilere —özellikle öyle büyüyenlere— güvenme eğilimi gösterdiğini ortaya koysa da, bu kişilerin gerçekten daha güvenilir olup olmadıklarını sormadığını vurguladı.
“Bir kişinin çocukluk ya da mevcut sınıf geçmişinin davranışlarını gerçekten etkileyip etkilemediğini incelemedik. Bu, gelecekteki araştırmalar için bir soru — özellikle de güvenin yanlış yere yöneltildiği durumları ya da insanların başkalarına adil bir şekilde güvenme fırsatlarını kaçırdıkları anları anlamak için.”
Kaynak: “Trust and Trust Funds: How Others’ Childhood and Current Social Class Context Influence Trust Behavior and Expectations,” by Kristin Laurin, PhD, Holly Engstrom, PhD, Toni Schmader, PhD, and Khai Qing Chua, MA, University of British Columbia; Nadav Klein, PhD, Institut Européen d’Administration des Affaires; and Stéphane Côté, PhD, University of Toronto. Journal of Personality and Social Psychology, published online May 22, 2025.
Psikoloji Günlüğüm 
Yorum bırakın